O kręgosłupie jamnika każdy właściciel słyszy już przy pierwszym szczeniaku: żadnych skoków, żadnych schodów, broń Boże nadwagi. Część tych rad ma mocne podstawy, część jest przesadzona, a jedna wypada w badaniach zupełnie inaczej, niż się powszechnie uważa.
Poniżej zebraliśmy, co wiadomo z badań, i co z tego wynika w praktyce: na spacerze, przy kanapie i przy misce.
Skąd w ogóle ten problem
Krótkie łapy jamnika to efekt jednej zmiany genetycznej. Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis pokazali w 2017 roku, że ta sama zmiana, która skraca łapy, przyspiesza też starzenie się krążków międzykręgowych. U jamnika krążek potrafi stracić elastyczność i zwapnieć już w pierwszych latach życia. Taki krążek łatwiej pęka i wypycha materiał w stronę rdzenia kręgowego.
Szacuje się, że objawy dyskopatii (IVDD) pojawiają się w ciągu życia u 19–24% jamników, czyli mniej więcej u co piątego. To nie wyrok dla każdego psa, ale ryzyko, które warto znać.
Co pokazało badanie ponad 2000 jamników
Największe badanie stylu życia jamników to brytyjskie DachsLife 2015, przeprowadzone w Royal Veterinary College. Właściciele 2031 psów opisali ich codzienność, a badacze porównali psy z dyskopatią zdiagnozowaną przez weterynarza z resztą.
| Czynnik | Co wyszło |
|---|---|
| Ruch ponad godzinę dziennie | o połowę mniejsza szansa dyskopatii niż przy 30–60 minutach |
| Ruch poniżej 30 minut dziennie | prawie 2,5 raza większa szansa |
| Pies oceniany jako bardzo aktywny | wyraźnie mniejsza szansa |
| Kastracja | większa szansa niż u psów niekastrowanych |
| Pies, któremu nie wolno skakać na kanapę | większa szansa niż u psów, którym wolno |
| Waga i sylwetka (BCS) | brak związku w tym badaniu |
| Obroża czy szelki | brak związku |
| Schody | brak wyraźnego związku |
| Odmiana | najwyższe ryzyko u gładkowłosych, najniższe u szorstkowłosych standardowych |
Dwie rzeczy z tej tabeli zaskakują. Pierwsza to kanapa. Nie znaczy to, że skakanie chroni kręgosłup. Najpewniej działa to odwrotnie: psu, który już miał problem z grzbietem, właściciel zabronił skakać, więc w danych zakaz pojawia się częściej u psów chorych. Druga to waga, o tym niżej.
Autorzy sami podkreślają, że to badanie ankietowe. Pokazuje związki, a nie dowodzi przyczyn, więc traktują je jako trop do dalszych badań, nie jako gotowe zalecenia. Mimo to jeden wniosek jest spójny z wieloma obserwacjami: jamnik, który dużo się rusza, ma zdrowszy kręgosłup.
Ruch: najmocniejszy trop
Codzienny ruch wzmacnia mięśnie, które stabilizują kręgosłup. W praktyce:
- Celuj w ponad godzinę ruchu dziennie, rozłożoną na kilka spacerów, z możliwością węszenia i swobodnego truchtu.
- Regularnie, nie zrywami. Spokojny ruch codziennie daje więcej niż leniwy tydzień i maraton w niedzielę.
- Dopasuj tempo do psa. Szczeniak i senior potrzebują krótszych, częstszych wyjść.
- Bez forsowania przy bólu. Pies, który nagle nie chce chodzić, potrzebuje weterynarza, a nie dłuższego spaceru.
Waga: ważna, choć nie w taki sposób, jak się mówi
W DachsLife waga i sylwetka nie miały związku z dyskopatią. We wcześniejszym badaniu tych samych autorów z 2013 roku nadwaga zwiększała ryzyko. Uczciwie trzeba więc powiedzieć: dowody są mieszane i nadwaga nie jest jedyną przyczyną kłopotów z grzbietem.
Szczupła sylwetka ma jednak dla jamnika znaczenie z innych powodów:
- Szczupły pies chętniej i dłużej się rusza, a ruch to najmocniejszy trop z badań.
- Po urazie łatwiej go podnieść, nosić i rehabilitować. Każdy kilogram więcej to trudniejsze ćwiczenia i dłuższy powrót do formy.
- Nadwaga skraca życie psów niezależnie od rasy i sprzyja chorobom stawów, cukrzycy i problemom z oddychaniem.
Jak sprawdzić, czy jamnik jest szczupły? Waga na worku niewiele pomoże, bo jamniki różnią się rozmiarem i wzorzec rasy w ogóle nie podaje wagi. Lepiej patrzeć na sylwetkę: żebra wyczuwalne pod lekkim naciskiem dłoni, wcięcie w talii widoczne z góry, brzuch lekko podciągnięty, patrząc z boku.
Małego psa łatwo zważyć w domu: stań na wadze sam, potem z jamnikiem na rękach i odejmij wynik. Rób to raz w miesiącu i zapisuj. Przy psie, który waży 8–9 kg, 300 gramów więcej co miesiąc to po roku duża różnica.
Ile karmy dla jamnika
Przykład: jamnik standardowy waży 10 kg, a według weterynarza powinien ważyć 8,5 kg. Jest wykastrowany i ma umiarkowaną aktywność.
- Porcję liczymy od wagi docelowej, nie obecnej. Liczona od obecnej utrzymuje nadwagę.
- Dla 8,5 kg i takiego trybu życia wychodzi ok. 560 kcal dziennie.
- Przy karmie, która ma 380 kcal na 100 g, to ok. 147 g dziennie.
Liczona od obecnych 10 kg porcja wyszłaby ok. 166 g. Niespełna 20 g różnicy dziennie to mniej więcej garść, ale w skali roku prawie 7 kg karmy.
Smakołyki trzymaj w granicach 10% dziennej energii, czyli u tego psa ok. 55 kcal. Dla skali: plasterek żółtego sera (20 g) to ok. 70 kcal, a więc więcej niż cały dzienny limit przysmaków. Kawałek kiełbasy wielkości kciuka to ok. 30 kcal.
Jeśli nie chcesz liczyć ręcznie, kalkulator Purrtnera zrobi to za Ciebie, od wieku, kastracji, aktywności i wagi docelowej, i przeliczy wynik na gramy konkretnej karmy. Więcej o liczeniu porcji pisaliśmy w tekście Ile karmy dla psa dziennie.
Kastracja
W DachsLife psy wykastrowane miały wyraźnie większą szansę dyskopatii niż niekastrowane. To nie powód, żeby rezygnować z zabiegu na własną rękę: kastracja ma też korzyści zdrowotne i bywa konieczna. To raczej argument, żeby o jej terminie porozmawiać z weterynarzem, znając to ryzyko.
Po kastracji zapotrzebowanie na energię spada, więc to dobry moment, żeby przeliczyć porcję.
Kupujesz szczeniaka? Zapytaj o RTG rodziców
W krajach skandynawskich hodowcy jamników robią psom zdjęcia rentgenowskie kręgosłupa i liczą zwapnione krążki. Fińskie badania pokazały, że liczba zwapnień jest w dużym stopniu dziedziczna, a za odpowiedni wiek badania uznano 2–4 lata. Psy z wieloma zwapnieniami można wyłączyć z hodowli.
W Polsce takie badania nie są obowiązkowe, ale nic nie stoi na przeszkodzie, żeby zapytać hodowcę, czy rodzice szczeniaka je mieli. Dobry hodowca nie obrazi się za to pytanie.
Objawy, przy których nie warto czekać
Ból kręgosłupa u jamnika nie zawsze wygląda dramatycznie. Do weterynarza warto pojechać, gdy pies:
- nagle nie chce wskakiwać ani wchodzić po schodach, choć zwykle to robił,
- chodzi z wygiętym grzbietem albo sztywno trzyma szyję,
- drży, piszczy przy podnoszeniu albo nie daje się dotknąć,
- chwieje się na tylnych łapach lub plącze je przy chodzeniu.
Jeśli pies przestaje chodzić, ciągnie tylne łapy albo nie panuje nad pęcherzem, jedź do lecznicy od razu, także w nocy. Przy dyskopatii czas ma ogromne znaczenie dla wyniku leczenia.
Po zabiegu albo przy leczeniu zachowawczym liczy się rehabilitacja. W badaniach psy, które przeszły dłuższą rehabilitację, w tym ćwiczenia na bieżni w wodzie, częściej wracały do sprawności.
Najkrótsza wersja
- Ruch ponad godzinę dziennie, codziennie.
- Szczupła sylwetka, sprawdzana dłonią i wagą raz w miesiącu.
- Porcja liczona od wagi docelowej, smakołyki do 10% energii.
- Termin kastracji ustalony z weterynarzem.
- Przy szczeniaku pytanie o RTG kręgosłupa rodziców.
- Przy niepokojących objawach od razu do lecznicy.
Ten tekst nie zastąpi badania. Przy każdym niepokojącym objawie decyzję podejmuje weterynarz.
Więcej o jamniku znajdziesz w katalogu ras, a porcję dla swojego psa policzysz w kalkulatorze Purrtnera.
Źródła
- Packer R.M.A. i in., DachsLife 2015: an investigation of lifestyle associations with the risk of intervertebral disc disease in Dachshunds, Canine Genetics and Epidemiology, 2016.
- Packer R.M.A. i in., How long and low can you go? Effect of conformation on the risk of thoracolumbar intervertebral disc extrusion in domestic dogs, Veterinary Record, 2013.
- Brown E.A. i in., FGF4 retrogene on CFA12 is responsible for chondrodystrophy and intervertebral disc disease in dogs, PNAS, 2017.
- Lappalainen A.K. i in., badania nad dziedzicznością zwapnień krążków u fińskich jamników, 2014–2015.
- Hady L.L., Schwarz P.D., Recovery times for dogs undergoing thoracolumbar hemilaminectomy with fenestration and physical rehabilitation, 2015.
- Wzorzec rasy FCI nr 148, jamnik, 2021.


